Jak zmieniają się kontrole celne w UE? Trendy i dane za 2025 rok

W ostatnich latach administracja celna w całej Unii Europejskiej coraz wyraźniej przesuwa punkt ciężkości kontroli celnych. Coraz częściej są one przeprowadzane, nie w momencie przedstawiania towarów organom celnym i wprowadzania ich do obrotu, lecz po upływie kilkunastu a nawet kilkudziesięciu miesięcy po zakończeniu procesu odprawy celnej.Kontrole postimportowe stają się jednym z kluczowych narzędzi nadzoru nad handlem międzynarodowym. W 2025 roku trend ten jeszcze się nasilił – zarówno ze względu na rosnącą skalę importu, jak i postępującą cyfryzację systemów celnych.

Rekordowe obroty i nowa strategia kontrolna

Według danych GUS obroty towarowe handlu zagranicznego w okresie styczeń – grudzień 2025 r. wyniosły w cenach bieżących 1 bln 553,5 mld zł w eksporcie oraz 1 bln 579,7 mld zł w imporcie. W porównaniu z analogicznym okresem 2024 r. eksport wzrósł o 2 proc., a import o 3,9 proc. Choć liczby te ujmują łączny obrót z krajami UE oraz państwami trzecimi, dla organów celno-skarbowych są one jasnym sygnałem o rosnącej masie towarowej podlegającej nadzorowi. Taka sytuacja ma bezpośrednie przełożenie na politykę fiskalną państwa – większy import oznacza większe ryzyko uszczupleń w podatkach i należnościach celnych. Przy tak dużej skali, administracja skarbowa odchodzi od kontroli ilościowych na rzecz kontroli jakościowych.

Skuteczność ponad ilość: Nowe oblicze kontroli celno-skarbowych

Jak informuje Krajowa Administracja Skarbowa, w 2025 r. wzrosła kwota ustaleń dokonana w toku kontroli celno-skarbowych w porównaniu do 2024 r. – odnotowano wzrost o 46,4% (jest 6,52 mld zł było 4,45 mld zł). Wzrost ustaleń nastąpił we wszystkich podatkach. Nastąpił też wzrost wpłat z kontroli celno-skarbowej o 18,5% (z 1,7 mld do 2 mld). W 2025 r. odnotowano spadek ilości kontroli celno-skarbowych o 27,4 %, w stosunku do 2024 r. ( z 7043 w 2024 r. do 5113 w 2025 r.).

W wyniku wprowadzonej zmiany do roli kontroli celno-skarbowych, w 2025 r. w porównaniu do 2024 r. nastąpił spadek liczby kontroli celno-skarbowych, po wszczęciu których złożone zostały korekty deklaracji podatkowych. W 2025 r. liczba kontroli celno-skarbowych zakończonych korektą deklaracji podatkowej po wszczęciu tej kontroli stanowiła 18,1% liczby kontroli zakończonych ogółem, natomiast w 2024 r. było to ponad 29,1%.

Wniosek jest jednoznaczny: administracja kontroluje rzadziej, ale z dużo większą precyzją, koncentrując zasoby na obszarach o najwyższym profilu ryzyka fiskalnego.

Kluczowe obszary ryzyka:

1. Klasyfikacja taryfowa

Błędna klasyfikacja towarów to jedno z najczęstszych źródeł nieprawidłowości. Nawet drobna różnica w kodzie taryfy celnej może oznaczać inną stawkę cła i skutkować koniecznością dopłaty należności celno-podatkowych wraz z odsetkami..

W praktyce organy analizują:

• opisy towarów,
• dokumentację techniczną,
• sposób wykorzystania i przeznaczenie produktu.

2. Wartość celna

Zaniżanie wartości celnej to klasyczny przykład nieprawidłowości, który jest jednym z głównych elementów weryfikowanych w trakcie kontroli postimportowych. Kontrole obejmują m.in.:

• relacje między podmiotami powiązanymi,
• dodatkowe koszty (np. transport, licencje, ubezpieczenie),
• rozliczenia i przepływy finansowe pomiędzy importerem i jego zagranicznym dostawcą,
• wartość rynkową identycznych i podobnych towarów.

3. Pochodzenie towarów

Preferencje celne, wynikające z umów o wolnym handlu, są również intensywnie weryfikowane. Organy sprawdzają:

• certyfikaty pochodzenia i deklaracje na fakturach uprawniające do zastosowania preferencyjnych stawek celnych,
• rzeczywiste miejsce produkcji,
• procesy produkcji i przetwarzania umożliwiające nabycie preferencyjnego pochodzenia.

Kontrole oparte na analizie ryzyka

Jedną z najważniejszych zmian ostatnich lat jest przejście na model kontroli oparty na analizie ryzyka. Organy nie kontrolują już losowo – wykorzystują dane i algorytmy do identyfikacji podmiotów i towarów wysokiego ryzyka.

Czynniki zwiększające prawdopodobieństwo kontroli to m.in.:

• duża skala importu,
• wykryte przez organy celny próby nieprawidłowej klasyfikacji taryfowej określonych grup towarowych umożliwiające zastosowanie niższych stawek celnych,
• próby obchodzenia ceł dodatkowych i ceł antydumpingowych,
• korzystanie z preferencji celnych,
• powiązania kapitałowe z zagranicznymi dostawcami.

W efekcie kontrole są bardziej precyzyjne, ale też bardziej wymagające.

Kontrole postimportowe są jednym z najważniejszych narzędzi nadzoru nad handlem międzynarodowym. Wraz ze wzrostem importu i postępującą cyfryzacją systemów celnych ich znaczenie będzie dalej rosło.

Firmy, które odpowiednio wcześnie wdrożą systemy compliance i zadbają o jakość danych, mogą nie tylko ograniczyć ryzyko, ale także zwiększyć swoją wiarygodność w oczach organów celnych.